സുപ്രീം കോടതിയുടെ ചരിത്രവിധി; കസ്റ്റഡി സമയം മുതൽ 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് മുന്നിൽ ഹാജരാക്കണം

ശാരിക

ന്യൂഡൽഹി: അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒരു വ്യക്തിയെ 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് മുന്നിൽ ഹാജരാക്കണമെന്ന ഭരണഘടനാപരമായ സമയപരിധി കണക്കാക്കേണ്ടത് ഔദ്യോഗികമായി അറസ്റ്റ് രേഖപ്പെടുത്തുന്ന സമയം മുതലല്ല, മറിച്ച് വ്യക്തിയെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുന്ന (Detention) നിമിഷം മുതലാണെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വിധിച്ചു. ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 22(2) പ്രകാരമുള്ള വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണം കൂടുതൽ കർശനമാക്കുന്നതാണ് ഈ സുപ്രധാന ഉത്തരവ്.

ജസ്റ്റിസ് ഉജ്ജൽ ഭുയാൻ, ജസ്റ്റിസ് അതുൽ എസ്. ചന്ദൂർക്കർ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് നിർണായക വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചത്. 24 മണിക്കൂർ തികയുന്ന സമയം കണക്കാക്കാൻ അറസ്റ്റും കസ്റ്റഡിയും വെവ്വേറെയായി കാണാനാകില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഒരാളെ കസ്റ്റഡിയിൽ വച്ചുകൊണ്ട് ഔദ്യോഗിക അറസ്റ്റ് വൈകിപ്പിക്കാൻ അന്വേഷണ ഏജൻസികളെ അനുവദിക്കുന്ന ഏത് രീതിയും ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണത്തിന്റെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണെന്ന് കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. മുൻപ് അറസ്റ്റും കസ്റ്റഡിയും വെവ്വേറെ സങ്കൽപ്പങ്ങളായി കണ്ട ഒറീസ, കേരള, മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതികളുടെ ഉത്തരവുകളോട് ബെഞ്ച് കടുത്ത വിയോജിപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തി. ഇത്തരം സമീപനങ്ങൾ "വളരെ പ്രശ്നഭരിതവും തികച്ചും അനാവശ്യവുമാണ്" എന്ന് കോടതി വിശേഷിപ്പിച്ചു.

വിധിന്യായത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗം വായിച്ചുകൊണ്ട് ജസ്റ്റിസ് ഭുയാൻ വ്യക്തമാക്കിയത്, ഭരണഘടനാപരമായ സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം താൽക്കാലികമായി പോലും തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു രീതിയും നിലനിൽക്കാനാവില്ല എന്നാണ്. ആർട്ടിക്കിൾ 22(2) ബാധകമാകാതിരിക്കാൻ അധികാരികൾക്ക് കൃത്രിമമായി ഒരു "ബഫർ പിരീഡ്" ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

അന്വേഷണ ഏജൻസി ഔദ്യോഗികമായി അറസ്റ്റ് എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത് എപ്പോഴായാലും, വ്യക്തിയെ കസ്റ്റഡിയിലെടുക്കുന്ന സമയം മുതൽ തന്നെ 24 മണിക്കൂർ സമയം ആരംഭിക്കും. കസ്റ്റഡിയിലെടുത്ത സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മജിസ്‌ട്രേറ്റ് കോടതിയിലേക്കുള്ള യാത്രാസമയം മാത്രമേ ഇതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കാൻ പാടുള്ളൂ. 24 മണിക്കൂറിനുശേഷവും മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് മുന്നിൽ ഹാജരാക്കിയില്ലെങ്കിൽ അധികാരികൾ ആ വ്യക്തിയെ ഉടൻ തന്നെ മോചിപ്പിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശമുണ്ട്.

ഭരണഘടനാപരമായ 24 മണിക്കൂർ പരിധിക്കുള്ളിലാണെങ്കിൽ പോലും, ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയുടെ (BNSS) സെക്ഷൻ 58 പ്രകാരമുള്ള കസ്റ്റഡിയുടെ യുക്തി ബോധ്യപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. വ്യക്തിയെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്ത കൃത്യമായ തീയതിയും സമയവും രേഖപ്പെടുത്താനും അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ ആർട്ടിക്കിൾ 22(2) പാലിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കാനും സുപ്രീം കോടതി മജിസ്‌ട്രേറ്റുമാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിലാണെങ്കിൽ പോലും കസ്റ്റഡി സമയം അനാവശ്യമായി നീണ്ടുപോയെങ്കിൽ റിമാൻഡ് നിരസിക്കാൻ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് പൂർണ്ണ അധികാരമുണ്ട്.

മയക്കുമരുന്ന് കടത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു കേസിലാണ് സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഈ സുപ്രധാന വിധി ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. കേസിൽ പ്രതിയായ വ്യക്തിയെ 2025 സെപ്റ്റംബർ 29 ഉച്ചയ്ക്ക് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തിരുന്നെങ്കിലും, സെപ്റ്റംബർ 30-നാണ് ഔദ്യോഗികമായി അറസ്റ്റ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.